دکتر سیدجلال ابراهیمی*

بورداک اوغلو رییس دفتر سرمایه‌گذاری ریاست‌جمهوری ترکیه در یک گفتمان تلویزیونی اعلام کرد که در سال گذشته چهارده میلیارد و صد میلیون دلار سرمایه‌گذاری مستقیم خارجی در ترکیه انجام شده است. او که در موضوع سرمایه‌گذاری مستقیم بین‌المللی FDI صحبت می‌کرد گفت که این سرمایه‌گذاری نسبت به سال قبل که 8/7 میلیارد دلار بود تقریبا دو برابر شده است. منابع این سرمایه‌ها از کشورهای اروپایی، آمریکایی، آسیا و بخش‌هایی از حوزه خلیج فارس بوده است.

سعدی اوزدمیر اقتصاددان ترک می‌گوید که این سرمایه‌گذاری خارجی شامل همه ذی‌نفعان در حوزه‌های مختلف است؛ از آن جمله 7/5 میلیارد دلار به املاک، 3/3 میلیارد دلار به عمده فروش، 8/1 میلیارد دلار به بخش صنعت و 1 میلیارد و ششصد میلیون دلار به اطلاعات و ارتباطات و بیمه و حمل‌و‌نقل.

از سال 2003 الی 2021 بیشترین سرمایه‌گذاری به مبلغ 240 میلیارد دلار از آمریکا و اروپا با 6/68 درصد از سرمایه‌گذاری خارجی و 5/14 درصد از آسیا و حوزه خلیج‌فارس، 1/8 درصد از سرمایه‌گذاری را شامل می‌شده است.

داغلی اوغلو، رییس دفتر سرمایه‌گذاری نهاد ریاست‌جمهوری ترکیه می‌گوید در سال 2003 مجلس ملی ترک قانونی را تصویب کرد که با کلیه سرمایه‌گذاران داخلی و خارجی رفتار یکسان و برابر باشد و فرقی میان سرمایه‌گذار داخلی و خارجی به هیچ وجه نباشد و این امکان برای سرمایه‌گذاران خارجی فراهم شد که بدون مجوز قبلی وارد ترکیه شوند.

در این قانون تمام انتظارات سرمایه‌گذاران در زمینه انتقال رایگان سود سهام، خرید املاک، حفاظت در مقابل سلب مالکیت و اشتغال در نظر گرفته شده است. گفته می‌شود میانگین سالانه سرمایه‌گذاری مستقیم بین‌المللی بین 1992 تا سال 2002 یک میلیارد دلار بود.

در موضوع سرمایه‌گذاری خارجی ترکیه با دو گروه از سیاستمداران و اقتصاد سیاسی مواجه است: گروه اول تفکر منفی در سرمایه‌گذاری خارجی دارند و معتقدند که اگر در کشوری سرمایه‌گذاری بیشتری صورت بگیرد به منزله این است که کشور سرمایه‌گذار قدرت سیاسی و نفوذ اقتصاد بیشتری پیدا می‌کند و می‌گویند کشورتان را به خارجی‌ها فروخته‌اید.

گروه دوم بر این باورند که وقتی سرمایه‌گذار خارجی وارد یک مملکت نمی‌شود به این دلیل است که وضعیت مملکت به قدری وخیم است که هیچ سرمایه‌گذار خارجی حاضر به حضور در آن مملکت نیست. در این میان سبب بالا رفتن سرمایه‌گذاری آمریکا در ترکیه این است که در 1985 بین تورگوت اوزال و دونالد ریگان که هر دو به اقتصاد لیبرال معتقد بودند توافق شد که شورای بازرگانی ترکیه و آمریکا تشکیل شود. اوزدمیر می‌گوید به دنبال این امر نزدیک به 2000 شرکت آمریکایی تا امروز در ترکیه سرمایه‌گذاری کرده‌اند که یکصد هزار شغل ایجاد شده و در همین شرایط تعداد شرکت‌های کوچک و بزرگ سرمایه‌گذاران ترک در آمریکا نیز در حال رشد است.

رییس دفتر سرمایه‌گذاری اردوغان بر این باور است که هم‌اکنون زمان مشارکت کامل بین ترکیه و ایالات‌متحده فرا رسیده است و جو بایدن و اردوغان درست مثل ریگان و اوزال راه را برای اهداف تجاری یکصد هزار میلیارد دلاری باز کرده‌اند.

از نکات قابل توجه در سرمایه‌گذاری خارجی ترکیه می‌توان به موارد زیر اشاره کرد: 2000  شرکت آمریکایی در ترکیه سرمایه‌گذاری کرده‌اند. 100000 شغل از طریق شرکت‌های آمریکایی در ترکیه به وجود آمده است. اهداف تجاری بایدن و اردوغان بر 100 میلیارد دلار مبادلات تجاری متمرکز است. سرمایه‌گذاران ترک و خارجی در مقابل قانون برابرالحقوق هستند. سرمایه‌گذار خارجی بدون مجوز وارد ترکیه می‌شود. گفتنی است آمریکا و اروپا از سال 2003 تا 2021 دویست و چهل میلیارد دلار در ترکیه سرمایه‌گذاری کرده‌اند.

* مدیر مرکز پژوهش و تحقیقات ایران و ترکیه