محمد بلوری * در حالی که با کاهش زاد و ولد در میان خانواده‌ها روبه‌رو هستیم، مشکلات عمده‌ای در راه ازدواج جوانان وجود دارد و کارشناسان نسبت به پیری جمعیت کشور هشدار می‌دهند، دولت قانون حمایت از خانواده و افزایش زاد و ولد را برای اجرا به وزارت بهداشت و درمان ابلاغ کرده است تا به‌رغم غفلت دولت گذشته افزایش جمعیت کشور جبران و از پیری جمعیت جلوگیری شود.

به گفته دولتمردان و برخی کارشناسان به خاطر غفلت و اهمال در تنظیم برنامه‌های جمعیتی که از یک دهه پیش آغاز شده امروزه با رشد منفی حدود یک و سه دهم در زاد و ولد و عدم رغبت بسیاری از خانواده‌ها به داشتن بیش از یک فرزند به خاطر مشکلات اقتصادی، شمار نفوس رو به کاهش و پیری جمعیت پیش می‌رود و از سوی دیگر با کاهش تدریجی آمار ازدواج و وقوع یک طلاق در تقابل سه مورد ازدواج، رابطه مستقیم و تنگاتنگی با مشکلات اقتصادی خانواده‌ها و در نتیجه کاهش رغبت به زادو ولد دارد. در کنار این عوارض باید به روند روزافزون مهاجرت جوانان و متخصصان اشاره کرد که نگران‌کننده است. برای نشان دادن کاهش تدریجی آمار جمعیت جوان می‌بینیم براساس یک آمار رسمی تعداد جمعیت جوان کشور (از 15 تا 29 سال) در10 سال پیش 23 میلیون و 700 هزار نفر بود که با گذشت پنج سال این رقم به 20 میلیون نفر کاهش یافت که امروزه با روند این کاهش به 18 میلیون و 270 هزار نفر رسیده است؛ در عوض در روند کاهش تدریجی جمعیت جوان کشور با افزایش جمعیت میانسال و سالخورده روبه‌رو شده‌ایم که در 20 سال آینده یک‌چهارم جمعیت کشور را سالمندان تشکیل خواهند داد و این روند با سرعت نگران‌کننده‌‌تری ادامه خواهد یافت که اخیرا با شدت روزافزون نابه‌سامانی شرایط اقتصادی و رانده شدن طبقات متوسط جامعه به قشرهای فرودست جامعه و شدت فقر و تنگدستی، بی‌انگیزگی خانواده‌ها را در فرزندآوری، بیشتر خواهد کرد در حالی که براساس آمار بیش از 34 درصد از خانواده‌ها تک‌فرزند یا بدون فرزند بوده‌اند و با روند رو به رشد تنگدستی‌های خانواده‌ها، بی‌علاقگی به فرزندآوری را شدت خواهد بخشید و از سوی دیگر آمار ازدواج‌ها را به نازل‌ترین حد خواهد رساند. چنانچه معاون ساماندهی امور جوانان وزارت ورزش و جوانان و همچنین کارشناسان امور اجتماعی و اقتصادی ضمن یادآوری مشکلات حاد اقتصادی و اجتماعی از جمله مشکل اشتغال و مسکن و کاهش شدید آمار ازدواج و فرزندآوری، افزایش شوق و انگیزه مهاجرت جوانان و متخصصان در رشته‌های مختلف علمی و پزشکی را در کاهش جمعیت نسل جوان به شدت تاثیرگذار می‌دانند، در حالی که در خطرناک‌ترین شیب در حوزه جمعیتی قرار گرفته‌ایم.

معاون امور جوانان وزارت ورزش و جوانان هشدار می‌دهد اگر آمار دختران هم در حوزه مهاجرت افزایش پیدا کند شاهد نتایج ناگوارتری هم در امر ازدواج و فرزندآوری در نتیجه ترمیم جمعیت رو به کاهش جوانان خواهیم بود؛ با توجه به این موضوع که در مقابل هر 122 جوان در سن ازدواج تنها یک‌صد زن و دختر مستعد ازدواج داریم در حالی که نسبت طلاق به ازدواج به بالاترین حد یعنی 33 درصد رسیده و نابسامانی شرایط اقتصادی و مشکلات اجتماعی افزون‌تر، سبب عدم اشتیاق خانواده‌ها به فرزندآوری در کشور شده که نرخ رشد جمعیت را به شدیدترین حد کاهش رسانده است.

بدیهی است مسوولان اجرایی کشور باید توجه داشته باشند، برنامه افزایش زاد و ولد براساس قانون جدید در «تولید و تکثیر» فرزند چون هر قانونی به سرعت قابل انجام نیست. همچنین با فراهم آمدن امکانات اجتماعی، اقتصادی و روانی برای خانواده‌ها و زمینه‌های پرورشی جهت نوزادانی که به دنیا خواهند آمد می‌‌توان به اجرای برنامه فرزندآوری اقدام کرد.

بنابراین افزایش زاد و ولد تنها در تولید و تکثیر فرزندان خلاصه نمی‌شود که با اجرای این قانون، بانوان را احتمالا از پرداختن به فعالیت‌های اجتماعی و مهارت‌های خاص بازداریم و به نشستن در خانه‌ها تشویق کنیم تا به فرزندآوری بپردازند؛ هرچند ترمیم نسل جوان و آموزش‌و‌پرورش آنان لازمه یک جامعه فعال است. بنابراین اجرای برنامه فرزندآوری، یک قانون ساده اجتماعی یا سیاسی نیست که بتوان به محض ابلاغ به وزارت بهداشت و درمان در سراسر کشور به مرحله اجرا درآورد زیرا بدون فراهم آوردن امکانات لازم در جهت تعلیم و تربیت و تدارک بسترهای ضروری، گرفتار مصائب و عوارض گوناگون آن خواهیم شد.

از هم‌اکنون سازمان بهزیستی درباره افزایش جمعیت معلولان در کشور اعلام خطر کرده و هشدار داده اجرای این قانون بدون فراهم آوردن پیش‌زمینه‌هایی از جمله حذف غربالگری ژنتیک و امکان تولد نوزادانی با معلولیت‌های مادرزادی مصیبت‌بار خواهد بود.

* روزنامه‌نگار پیشکسوت