به گزارش جهان صنعت نیوز: بر اساس این گزارش، تجارت محصولات کشاورزی و غذایی طی فصل نخست سال 1401 بالغ بر 6/4 میلیارد دلار بوده که از این مقدار، حدود 1/1 میلیارد دلار را صادرات و تقریبا 5/3 میلیارد دلار را واردات تشکیل داده است. در مقایسه با مدت مشابه سال 1400، ارزش صادرات این محصولات، 13 درصد کاهش و ارزش واردات آنها 3 درصد افزایش یافته است. سهم صادرات و واردات این محصولات از کل صادرات و واردات کالایی طی مدت مذکور به ترتیب 3/8 درصد و 29 درصد بوده است. مهم‌ترین کالای صادراتی و وارداتی نیز در سه ماهه نخست 1401، به ترتیب «هندوانه تازه» و «ذرت دامی» بوده است که تقریبا 12 درصد از ارزش صادرات و حدود 18 درصد از ارزش واردات محصولات کشاورزی و غذایی را به خود اختصاص داده‌‏اند.

نمای کلی تجارت

طی بازه زمانی 1395 تا 1400، ارزش صادرات کالاهای کشاورزی ایران، به طور متوسط سالانه منفی 2/3 درصد و ارزش واردات این گروه کالاها نیز به طور متوسط سالانه 16 درصد بوده است. در سال 1400، ارزش صادرات این گروه از کالاها، با کاهش 7/14 درصدی و ارزش واردات آنها با افزایش 6/57 درصدی نسبت به سال 99 همراه بوده است. ارقام مذکور در سال 1400 به ترتیب به 5/3 میلیارد دلار و 3/16 میلیارد دلار رسیده است. از لحاظ وزنی نیز طی بازه مذکور، روند صعودی افزایش صادرات اقلام کشاورزی که از ابتدای سال 1396 آغاز شده بود، در سال 1400 متوقف شد و به 5/8 هزار تن رسید که در مقایسه با سال 1399 کاهش 7/3 درصدی را تجربه کرده است. برخلاف صادرات، مقدار واردات اقلام کشاورزی در سال 1400، 29 درصد نسبت به سال 1399 افزایش یافته و به 4/30 هزار تن رسیده است. طی فصل نخست 1401 نیز حدود 2/2 هزار تن کالاهای کشاورزی به ارزش 1/1 میلیارد دلار صادر و در مقابل 5/5 هزار تن از این اقلام به ارزش 5/3 میلیارد دلار وارد شده است.

تجارت محصولات کشاورزی و غذایی طی سه ماهه نخست 1401 حدود 7/7 میلیون تن و به ارزش 6/4 میلیارد دلار بوده که از این میزان 2/2 میلیون تن به ارزش 1/1 میلیارد دلار مربوط به صادرات و حدود 5/5 میلیون تن به ارزش 5/3 میلیارد دلار آن مربوط به واردات ایران است. تراز تجاری این محصولات نیز طی بازه مورد بررسی، منفی 5/2 میلیارد دلار بوده که در مقایسه با مدت مشابه سال 1400 حدود 239 میلیون دلار تضعیف شده است. صادرات محصولات کشاورزی و غذایی در فصل نخست 1401 از لحاظ ارزشی با کاهش حدود 11 درصدی و از لحاظ وزنی با کاهش حدود 9 درصدی نسبت به سه ماهه نخست 1400 همراه بوده است. طی مدت زمان مذکور همچنین ارزش و مقدار واردات در مقایسه با مدت زمان مشابه سال قبل به ترتیب افزایش حدود 3 درصدی و کاهش 13 درصدی را تجربه کرده است. میانگین قیمت صادرات و واردات محصولات کشاورزی و غذایی در بهار 1401 به ترتیب 497 دلار به ازای هر تن و 638 دلار به ازای هر تن بوده است. در واقع، قیمت کالاهایی که به کشور وارد شده، به طور میانگین، حدود 28 درصد بیشتر از کالاهایی بوده که از کشور صادر شده است. مقایسه میانگین قیمت کالاهای صادراتی و وارداتی محصولات کشاورزی و غذایی طی سه ماهه نخست 1401 با آمارهای متناظر در سه ماهه نخست سال 1400، نشان می‌دهد متوسط قیمت صادراتی و وارداتی به ترتیب کاهش حدود 11 دلار به ازای هر تن و افزایش 99 دلار به ازای هر تن را تجربه کرده است.

ترکیب صادرات بر اساس نوع کالا

میوه‌های خوراکی، پوست مرکبات یا پوست خربزه و همانند، بیشترین سهم از کل ارزش صادرات محصولات کشاورزی و غذایی را طی سه ماهه نخست 1401 به خود اختصاص داده است. سهم این فصل از کل ارزش صادرات محصولات کشاورزی و غذایی در سال مذکور حدود 35 درصد و ارزش آن نیز حدود 377 میلیون دلار بوده است. در میان اقلام مشمول این گروه، «هندوانه تازه»، بیشترین سهم را داشته است. سبزیجات، نباتات، ریشه و غده‌های زیرخاکی خوراکی و همچنین شیر و محصولات لبنی، تخم پرندگان و … نیز هرکدام با سهم 21 درصد و 14 درصد، بیشترین ارزش صادرات این محصولات را طی بهار 1401 پس از گروه میوه‌های خوراکی به خود اختصاص داده‌اند. همان‌طور که ملاحظه می‌شود طی سه ماهه نخست 1401، ترکیب 10 فصل ابتدایی که بیشترین سهم از ارزش صادرات محصولات کشاورزی و غذایی را دارند، نسبت به سه ماهه نخست 1400 تغییر قابل‌توجهی نداشته، اگرچه طی این مدت، سهم میوه‌های خوراکی از مجموع ارزش صادرات محصولات کشاورزی و غذایی، حدود 14واحد درصد کاهش یافته و در عین حال سهم محصولات دیگری از جمله شیر و محصولات لبنی، تخم پرندگان و … با افزایش همراه بوده است.

ترکیب صادرات بر اساس مقاصد

در میان مقاصد عمده صادراتی محصولات کشاورزی و غذایی طی فصل نخست 1401، عراق با سهم ارزشی حدود 38 درصدی، بیشترین سهم را به خود اختصاص داده است و پس از آن کشورهای امارات متحده عربی و افغانستان به ترتیب با سهم‌های حدود 12 درصدی و 8 درصدی قرار گرفته‌اند. در مقایسه با بهار 1400، سهم برخی کشورها با افزایش و برخی با کاهش همراه بوده است. عراق بیشترین افزایش سهم (4/5 واحد درصد) را به خود اختصاص داده است، افغانستان نیز با کاهش 8/2 واحد درصدی بیشترین کاهش در سهم از ارزش صادرات محصولات کشاورزی و غذایی را داشته است.

پنج کشور عراق، امارات متحده عربی، افغانستان، پاکستان و روسیه، مقاصد عمده صادرات کالاهای کشاورزی طی فصل نخست 1401، به لحاظ ارزش صادرات بوده‌اند که نزدیک به 72 درصد از ارزش کل صادرات این اقلام، در مدت مذکور را به خود اختصاص داده‌اند. ارزش صادرات محصولات کشاورزی و غذایی به عراق حدود 1 میلیون تن و به ارزش 412 میلیون دلار بوده که از لحاظ ارزشی با افزایش 5/3 درصدی همراه شده است. در میان 5 مقصد عمده صادرات محصولات کشاورزی و غذایی، ارزش صادرات به کشورهای پاکستان، امارات متحده عربی و عراق به ترتیب با افزایش 19 درصدی، 2/7 درصدی و 5/3 درصدی همراه بوده، در مقابل صادرات به کشورهای افغانستان و روسیه به ترتیب حدود 33 درصد و 23 درصد کاهش یافته است.

کالاهای عمده صادراتی

مطابق آمارهای گمرک، در میان 432 کد تعرفه هشت رقمی صادرات محصولات کشاورزی و غذایی طی فصل نخست 1401، ارزش صادرات «هندوانه تازه» حدود 133 میلیون دلار بوده که با سهم 3/12 درصدی بیشترین سهم از کل ارزش صادرات اقلام کشاورزی و غذایی کشور را طی فصل نخست 1401 به خود اختصاص داده است. متوسط قیمت «هندوانه تازه» نیز در مدت مذکور، حدود 222 دلار به ازای هر تن است. پس از این محصول، صادرات «گوجه فرنگی زراعی» و «شیرخشک صنعتی» به ترتیب با سهم حدود 7 درصدی و 5 درصدی و به ارزش 4/75 میلیون دلار و 6/54 میلیون دلار قرار داشته‌اند. متوسط قیمت صادراتی این دو محصول در سه ماهه نخست 1401 نیز به ترتیب 448 دلار به ازای هر تن و 2554 دلار به ازای هر تن است.

در میان کلیه محصولات کشاورزی و غذایی صادر شده طی فصل نخست 1401، «تمشک، توتک سیاه، توتک‌تمشکی، بی‌دانه و انگور فرنگی سیاه سفید» بیشترین رشد ارزشی را نسبت به بهار 1400 تجربه کرده است. ارزش صادرات این محصول در سه ماهه نخست 1401 حدود 2/44 هزار دلار بوده که در مقایسه با مدت مشابه سال قبل افزایش نسبتا قابل‌توجهی داشته است. میانگین قیمت این کالا نیز طی مدت مذکور 2140 دلار به ازای هر تن بوده که در مقایسه با فصل نخست 1400 حدود 68 درصد کاهش یافته است. پس از این محصول، «پوست و اجزای پرندگان» و «کتیرا»، در رده‌های بعدی قرار دارند که به ترتیب در مقایسه با سه ماهه نخست 1400، به لحاظ ارزش صادرات، افزایش حدود 1200 برابری و 519 برابری را تجربه کرده‌اند. ارزش صادرات دو محصول ذکرشده در سه ماهه نخست 1401 به ترتیب 4/36 میلیون دلار و 8/76 میلیون دلار بوده است. شایان ذکر است در میان محصولات کشاورزی و غذایی صادر شده طی بهار 1401، علاوه بر محصولات مندرج در جدول 8/76 قلم کالا با کد تعرفه هشت رقمی وجود داشته است که طی مدت مشابه سال 1400، صادراتی نداشته‌اند.

10 کالای کشاورزی و غذایی را که بیشترین کاهش را از لحاظ ارزشی طی سه ماهه نخست 1401 نسبت به سه ماهه نخست 1400 تجربه کرده‌اند، نشان می‌دهد (بدون احتساب کالاهایی که در بهار 1401، صادراتی نداشته‌اند، اما در بهار 1400، صادر شده‌اند) که در میان اقلام کشاورزی و غذایی صادرشده، ارزش صادرات «آب‌آناناس تلغیظ شده»، «سایر انگورهای خشک کرده» و «سایر شاخ و برگ، برگ، شاخه‌های کوچک و سایر اجزای نبات بدون گل و …» با کاهش حدود صد درصدی در بهار 1401 بیشترین کاهش را در مقایسه با بهار 1400، تجربه کرده است. همان‌طور که ملاحظه می‌شود سهم سه کالای مذکور از کل ارزش صادرات کالاهای کشاورزی و غذایی بسیار ناچیز بوده است. شایان ذکر است از ابتدای سال‌جاری، صادرات دو کالای «دانه سویا تراریخته» و «سایر دانه‌ها و میوه‌های روغنی» ممنوع بوده، این درحالی است که عوارض صادرات سایر کالاها در سال‌جاری صفر است.

عوامل مسلط در کاهش ارزش صادرات

ارزش صادرات محصولات کشاورزی و غذایی در سه ماهه نخست 1401 با کاهش حدود 11 درصدی نسبت به سه ماهه نخست 1400 همراه بوده است. در میان 432 قلم کالای صادراتی گروه کشاورزی و غذایی، مجموعا 172 کالا، مشارکت حدود منفی 2/27 واحد درصدی و 260 کالا مشارکت مثبت 3/16 واحد درصدی در تغییر ارزش صادرات این گروه طی مدت مذکور داشته‌اند. عامل مسلط در کاهش ارزش صادرات گروه کشاورزی و غذایی طی سه ماهه نخست 1401، کاهش 73 درصدی ارزش صادرات «پسته‌ها با پوست تازه یا خشک» با مشارکت منفی 9 واحد درصدی در رشد منفی 11 درصدی ارزش صادرات این گروه از محصولات بوده است. پس از این کالا، «سیب تازه» و «مغز پسته تازه» به ترتیب با سهم منفی 5/2 واحد درصد و منفی 2 واحد درصد، بیشترین سهم در کاهش ارزش صادرات اقلام کشاورزی و غذایی را داشته‌اند. شایان ذکر است علاوه بر کالاهای نامبرده، افزایش ارزش صادرات شیرخشک صنعتی با سهم در رشد 8/2 واحد درصدی بیشترین مشارکت مثبت را در تغییر ارزش صادرات طی مدت مذکور داشته است.

ترکیب واردات بر اساس نوع کالا

در میان محصولات کشاورزی و غذایی طی سه ماهه نخست 1401، غلات، بیشترین سهم از کل ارزش واردات محصولات این گروه را به خود اختصاص داده است. سهم این فصل از کل ارزش واردات محصولات کشاورزی و غذایی در سال مذکور حدود 51 درصد و ارزش آن نیز حدود 8/1 میلیارد دلار بوده است. در میان اقلام مشمول این گروه، «ذرت دامی» بیشترین سهم را داراست. «چربی‌ها و روغن‌های حیوانی یا نباتی، فرآورده‌های حاصل از تفکیک آنها، چربی‌های خوراکی آماده، موم‌های حیوانی یا نباتی» و «دانه و میوه‌های روغن‌دار، دانه و بذر میوه‌های گوناگون نباتات صنعتی و دارویی، کاه و نواله» نیز هرکدام با سهم 7/14 درصد و 5/13 درصد بیشترین ارزش واردات را طی بهار 1401 پس از فصل 10 به خود اختصاص داده‌اند. ترکیب ده فصل ابتدایی که بیشترین سهم در ارزش واردات را طی سه ماهه نخست 1401 تشکیل داده‌اند، در مقایسه با 3 ماهه نخست 1400 بدون تغییر بوده است. شایان ذکر است در فصل نخست 1401 سهم میوه‌های خوراکی، پوست مرکبات یا پوست خربزه و همانند، بیش از سایر فصول افزایش (7/12 واحد درصد) و سهم «چربی‌ها و روغن‌های حیوانی یا نباتی، فرآورده‌های حاصل از تفکیک آنها، چربی‌های خوراکی آماده، موم‌های حیوانی یا نباتی» با کاهش 8 واحد درصدی بیش از سایر فصول طی این مدت کاهش یافته است.

ترکیب واردات بر اساس مبادی

در میان مبادی عمده وارداتی محصولات کشاورزی و غذایی طی فصل نخست 1401، امارات متحده عربی با سهم ارزشی حدود 29 درصدی بیشترین سهم را دارد و پس از آن کشورهای ترکیه و هند به ترتیب با سهم‌های حدود 12 درصدی و 8 درصد قرار گرفته‌اند. در مقایسه با سه ماهه نخست 1400، سهم عراق بیش از سایر مبادی عمده، افزایش یافته است (4/5 واحد درصد). افغانستان نیز با کاهش 8/2 واحد درصدی بیشترین کاهش در سهم از ارزش صادرات محصولات کشاورزی و غذایی را طی این مدت داشته است.

عمده‌ترین مبادی وارداتی محصولات کشاورزی و غذایی به لحاظ ارزشی در فصل نخست 1401 کشورهای امارات متحده عربی، ترکیه، هند، انگلستان و روسیه بوده‌اند. واردات از امارات متحده عربی به ارزش حدود یک میلیارد دلار با سهم 29 درصدی، در جایگاه نخست در میان مبادی واردات این نوع محصولات قرار دارد. از لحاظ وزنی نیز واردات این اقلام از امارات متحده عربی حدود 2 میلیون تن بوده است. پس از این کشور، ترکیه (416 میلیون دلار) و هند (300 میلیون دلار) به ترتیب در رده‌های دوم و سوم قرار گرفته‌اند. در میان پنج مبدا عمده وارداتی محصولات کشاورزی و غذایی، واردات از کشورهای هند (48 درصد)، امارات متحده عربی (7 درصد) و ترکیه (4 درصد) افزایش یافته، در مقابل واردات از کشورهای روسیه و انگلستان به ترتیب حدود 14 درصد و 4 درصد کاهش یافته است.

در فصل نخست 1401، از میان 216 کالای کشاورزی و غذایی واردشده 10 کالا ارزشی بالغ بر 3 میلیارد دلار داشته که حدود 85 درصد از کل ارزش واردات این محصولات در مدت مذکور را تشکیل می‌دهد. در میان اقلام وارداتی ذکر شده، ارزش واردات «ذرت دامی» حدود 637 میلیون دلار بوده که با سهم حدود 18 درصدی، بیشترین سهم از ارزش کل واردات محصولات کشاورزی و غذایی را در فصل نخست 1401 به خود اختصاص داده است. متوسط قیمت واردات این محصول نیز در 3 ماهه نخست 1401 حدود 381 دلار به ازای هر تن بوده است. پس از این محصول، واردات «گندم معمولی» و «برنج کامل سفید شده صیقلی یا براق‌شده» با سهم 6/17 درصد (حدود 621 میلیون دلار) و 13 درصد (459 میلیون دلار) قرار دارند. متوسط قیمت واردات این دو محصول در فصل نخست 1401 به ترتیب 406 دلار به ازای هر تن و 888 دلار به ازای هر تن است.

کالاهایی با بیشترین و کمترین رشد در حوزه واردات

در میان کلیه محصولات کشاورزی و غذایی واردشده طی فصل نخست 1401، «گیاه غازیانی به استثنای بذر آن» بیشترین افزایش را از لحاظ ارزشی در مقایسه با سایر اقلام این گروه نسبت به سه ماهه نخست 1400 داراست. در سه ماهه نخست 1401، ارزش واردات این محصول 123 هزار دلار و میانگین قیمت این محصول نیز 2126 دلار به ازای هر تن بوده است. ارزش واردات این محصول طی فصل نخست 1401 در مقایسه با مدت مشابه سال قبل بیش از 38 برابر شده است. پس از این محصول، «سایر تغلیظ‌شده‌های پروتئینی» و «تخم کدو»، در مقایسه با سه ماهه نخست 1400 رشد حدود 35 برابری و 17 برابری را تجربه کرده‌اند. ارزش صادرات دو محصول ذکر شده در سه ماهه نخست 1401 به ترتیب 282 هزار دلار و 8/3 میلیون دلار بوده است.

10 کالای کشاورزی و غذایی وارداتی را که بیشترین کاهش از لحاظ ارزشی طی سه ماهه نخست 1401 را نسبت به سه ماهه 1400 تجربه کرده‌اند، نشان می‌دهد (بدون احتساب کالاهایی که در فصل نخست 1401 وارداتی نداشته‌اند، اما در فصل نخست 1400 وارد شده است) که در میان اقلام کشاورزی و غذایی وارد شده، ارزش واردات «برنج نیمه سفید شده»، «چای سیاه» و «روغن خام سویا» به ترتیب با کاهش حدود 99 درصدی، 91 درصدی و 90 درصدی در بهار 1401 بیشترین کاهش را در مقایسه با بهار 1400، تجربه کرده‌اند. همان‌طور که ملاحظه می‌شود سهم سه کالای مذکور از کل ارزش واردات کالاهای کشاورزی و غذایی کمتر از یک درصد بوده است. شایان ذکر است علاوه بر موارد ذکر شده، در فصل نخست 1401، واردات برخی از کالاها در مقایسه با مدت زمان مشابه سال 1400 به صفر رسیده است که از مهم‌ترین آنها می‌توان به «روغن خام ذرت»، «تخم‌مرغ نطفه‌دار جوجه یک‌روزه گوشتی» و «لوبیا سویا» اشاره کرد که ارزش واردات آنها در سه ماهه نخست 1400 به ترتیب 2/2 میلیون دلار، 9/1 میلیون دلار و 4/1 میلیون دلار بوده، اما در سه ماهه نخست 1401 این مقادیر به صفر رسیده است.

عوامل مسلط در افزایش ارزش واردات

همان‌طور که اشاره شد ارزش واردات محصولات کشاورزی و غذایی در سه ماهه نخست 1401 با افزایش 3 درصدی نسبت به سه ماهه نخست 1400 همراه بوده است. در میان 216 قلم کالای وارداتی گروه کشاورزی و غذایی، مجموعا 125 کالا، مشارکت حدود مثبت 29 واحد درصدی و 91 کالا مشارکت منفی 5/25 واحد درصدی در تغییر ارزش واردات این گروه طی مدت مذکور داشته‌اند. عامل مسلط در افزایش واردات محصولات کشاورزی و غذایی، سهم حدود 13 واحد درصدی «برنج کامل سفیدشده صیقلی یا براق شده» و 11 واحد درصدی «گندم معمولی» بوده است. این کالاها، به ترتیب سهم حدود 13 درصدی  و 18 درصدی از کل ارزش واردات این اقلام طی سه ماهه نخست 1401 را به خود اختصاص داده‌اند. پس از این اقلام، «چای سیاه در بسته‌بندی غیرخرده‌فروشی» و «گوشت مرغ و خروس» به ترتیب با سهم 85/0 واحد درصد و 6/0 واحد درصد، بیشترین سهم از افزایش واردات اقلام کشاورزی و غذایی را طی مدت مذکور داشته‌اند. شایان ذکر است علاوه بر کالاهای نامبرده، جو (به استثنای بذر) برنج نیمه سفید شده، روغن خام سویا و روغن دانه آفتابگردان با به ترتیب مشارکت منفی 9/4 واحد درصدی، منفی 8/4 واحد درصدی، منفی 5/3 واحد درصدی و منفی 4/3 واحد درصدی را در تغییر ارزش واردات طی مدت مذکور داشته‌اند.